Ostatnia trąba, która nie jest ostatnia

W słynnym wywodzie o zmartwychwstaniu ciał zawartym w 15. rozdziale 1. Listu do Koryntian apostoł Paweł opisuje moment nagłej przemiany wierzących:

„W jednym momencie, w mgnieniu oka, na głos ostatniej trąby – zatrąbi bowiem i umarli powstaną nieskażeni, a my zostaniemy przemienieni” (1 Kor 15,52).

Dla czytelnika nieuzbrojonego w zaawansowane systemy teologiczne sformułowanie to wydaje się całkowicie przejrzyste: „ostatnia trąba” zwiastuje ostateczny finał dziejów, po którym nie ma już żadnych kolejnych etapów ziemskiej historii. Jednak w komentarzach biblijnych Johna MacArthura – jednego z najbardziej wpływowych współczesnych kaznodziejów ewangelikalnych – owa „ostatnia trąba” przestaje być ostatnią w sensie absolutnym.

W oryginalnym tekście greckim Nowego Testamentu Paweł używa sformułowania en tē eschatē salpingi (ἐν τῇ ἐσχάτῃ σάλπιγγι). Przymiotnik eschatos oznacza dosłownie „ostatni”, „końcowy” lub „skrajny” i stanowi źródłosłów całego działu teologii zajmującego się rzeczami ostatecznymi (eschatologii). Z perspektywy czysto leksykalnej tekst nie pozostawia wątpliwości – autor natchniony zapisał wyraz oznaczający koniec sekwencji.

Problem egzegetyczny pojawia się dopiero wówczas, gdy tekst Pawła zderzymy z założeniami dyspensacjonalizmu pretrybulacjonistycznego, którego gorącym orędownikiem był MacArthur. W myśl tego systemu powrót Jezusa Chrystusa rozpada się na dwie odrębne fazy: najpierw następuje potajemne pochwycenie Kościoła z ziemi w powietrze (Rapture), po którym na świecie wybucha siedmioletni okres Wielkiego Ucisku, a dopiero na jego końcu Chrystus powraca jawnie w chwale, by sądzić narody i ustanowić Tysiącletnie Królestwo.

Ponieważ w Księdze Apokalipsy (rozdziały 8–11) podczas Wielkiego Ucisku rozbrzmiewa seria siedmiu trąb sądu, utożsamienie „ostatniej trąby” z 1 Kor 15,52 z „siódmą trąbą” z Ap 11,15 zburzyłoby cały schemat. Oznaczałoby to bowiem, że Kościół pozostaje na ziemi przez czas ucisku.

Kluczowa teza egzegezy Johna MacArthura

W komentarzach do 1. Listu do Koryntian oraz Księgi Apokalipsy, MacArthur twierdzi, że przymiotnik „ostatnia” w 1 Kor 15,52 nie odnosi się do ostatniej trąby w całej historii wszechświata, lecz wyłącznie do ostatniej trąby kończącej erę Kościoła na ziemi.

Aby pogodzić dosłowne brzmienie wersetu ze swoją mapą czasów ostatecznych, MacArthur stosuje zabieg zawężenia zakresu znaczeniowego słowa eschatē. W jego ujęciu termin „ostatnia” działa relatywnie – podobnie jak mówimy o „ostatnim dzwonku” kończącym lekcje w danej szkole, co przecież nie oznacza, że na świecie nie zadzwoni już żaden inny dzwonek. Aby uwiarygodnić tę wykładnię, autor odwołuje się do dwóch głównych argumentów:

Kontrast między łaską a sądem: MacArthur przeprowadza ścisłe rozróżnienie teologiczne między charakterem wydarzeń. Trąba z 1 Kor 15,52 (utożsamiana z „trąbą Bożą” z 1 Tes 4,16) jest dla niego sygnałem łaski, zbawienia i radosnego zgromadzenia Kościoła w niebie. Z kolei siedem trąb z Księgi Apokalipsy to instrumenty gniewu, plag i zagłady wylewanej na zbuntowaną ludzkość. Skoro Kościół nie jest przeznaczony na gniew Boży, obie te kategorie trąb muszą należeć do zupełnie różnych porządków.

Analogie militarne i liturgiczne starożytności

Komentator przywołuje zwyczaje rzymskich legionów oraz starotestamentowe przepisy dotyczące obozu Izraela na pustyni (Lb 10). W rzymskim obozie wojskowym podczas zwijania obozowiska trąbiono trzykrotnie: pierwszy sygnał oznaczał złożenie namiotów, drugi – ustawienie się w szyku, a trzeci – określany jako „ostatnia trąba” – wymarsz. W podobny sposób Paweł miał opisywać sygnał wymarszu Kościoła z ziemi do nieba, po którym jednak toczą się dalsze dzieje świata.

Zderzenie z klasyczną egzegezą reformacyjną

Podejście MacArthura jest stosunkowo młode – wyrasta z XIX-wiecznej teologii Johna Nelsona Darby’ego, który dokonał ścisłego rozdziału między programem Bożym dla Izraela a programem dla Kościoła. Zupełnie inaczej odczytywali ten sam fragment ojcowie Reformacji, tacy jak Marcin Luter i Jan Kalwin. Dla nich teologia nie wymagała mnożenia etapów powrotu Chrystusa, dzięki czemu mogli przyjąć tekst Pawła w jego najprostszym, bezpośrednim znaczeniu.

Jan Kalwin w swoim komentarzu z 1546 roku stwierdził jednoznacznie, że trąba z 1 Kor 15,52 nazywa się „ostatnią”, ponieważ po niej nie nastąpi już żadna inna – zamyka ona bowiem czas i otwiera wieczność. Podobnie Marcin Luter widział w tym obrazie potężny, uniwersalny głos Boga, który jednocześnie wskrzesza wszystkich umarłych i wzywa cały świat na Sąd Ostateczny.

Podsumowanie

Przykład interpretacji „ostatniej trąby” u Johna MacArthura stanowi podręcznikową ilustrację zjawiska, w którym uprzednio przyjęty system teologiczny zaczyna dyktować znaczenie pojedynczych słów w tekście biblijnym. MacArthur deklaruje przywiązanie do dosłownej hermeneutyki (literal interpretation), jednak w przypadku 1 Kor 15,52 dosłowność słowa eschatē okazuje się zagrożeniem dla spójności doktryny o pochwyceniu Kościoła przed Wielkim Uciskiem.

W rezultacie „ostatnia trąba” musi zostać zdefiniowana na nowo jako „ostatnia w swojej kategorii”, ustępując miejsca kolejnym trąbom zapowiadanym w Apokalipsie. Choć zabieg ten pozwala zachować wewnętrzną konsekwencję dyspensacjonalistycznego harmonogramu czasów ostatecznych, pokazuje zarazem, jak daleko współczesna teologia systemowa potrafi odejść od prostego, intuicyjnego sensu słów apostoła Pawła.