Teologia reformowana vs. dyspensacjonalizm

autor: Michał Stefanoff

W świecie protestanckim istnieją dwa główne sposoby patrzenia na realizację Bożych planów –  dyspensacjonalizm oraz teologia reformowana. Zasadniczą różnicę w tych dwóch systemach teologicznych stanowi nauczanie odnośnie roli etnicznego Izraela w Bożym planie, stąd dyspensacjonalizm różni się od teologii reformowanej również w sposobie patrzenia na eschatologię, czyli naukę o czasach ostatecznych, zaś tak zwany klasyczny dyspensacjonalizm także inaczej patrzy na kwestię efektów zbawienia w życiu wierzącego. Prominentnymi teologami dyspensacjonalistycznymi są J.N. Darby, D.L. Moody, C.I. Scofield, Charles Ryrie oraz współczesny nam dr John MacArthur. Wśród dyspensacjonalistów znajdują się zarówno kalwiniści, jak i ci, którzy z kalwinizmem nie mają nic wspólnego.

Teologia reformowana została ujęta w ramy Trzech Formuł Jedności w przypadku reformowanych ewangelików, przez prezbiterian Westminsterskiego Wyznania Wiary zaś w przypadku baptystów ujęta została w Drugim Londyńskim Wyznaniu Wiary z 1689. Do teologów reformowanych zarówno ewangelickich, jak i prezbiteriańskich czy baptystycznych zaliczają się np.:  John Bunyan, Charles Spurgeon, Charles Hodge, Louis Berkhof, James White, Voddie Baucham. Teologia reformowana jest często nazywana kalwinizmem, ponieważ jej integralną część zajmuje tzw. pięć punktów kalwinizmu, które obejmują biblijną naukę o zbawieniu człowieka.

Historia dyspensacjonalizmu

Nurt teologiczny zwany dyspensacjonalizmem został spopularyzowany w XIX w. przez amerykański ruch braci plymuckich. W 1827 r. irlandzki kaznodzieja John Nelson Darby doszedł do wniosku, że najpierw Chrystus sekretnie przyjdzie po swój Kościół, a po siedmiu latach powróci po pozostałą część ludu Bożego (głównie po Izrael). Ta idea nie została początkowo przyjęta przez  braci plymuckich. Samuel P. Tregelles, uczony biblista i wieloletni członek tego ruchu stwierdził, że idea o dwóch powrotach Chrystusa była „szczytem spekulatywnego nonsensu”.  Darby napotkał wiele egzegetycznych trudności w swoim nauczaniu o sekretnym pochwyceniu. Trudności te rozwiązał przez założenie, że poszczególne fragmenty Pisma Świętego były kierowane do dwóch różnych grup: do Żydów oraz do wyznawców Jezusa wywodzących się z pogaństwa. Na przykład kiedy Jezus mówił o końcu świata, to mówił On tylko do Żydów i dlatego nie wspomniał nic o sekretnym pochwyceniu Kościoła, ponieważ w momencie pochwycenia naród żydowski w większości będzie niewierzący. Podstawą dyspensacjonalizmu stał się pogląd, że należy rozdzielić grubą kreską naród żydowski od Kościoła.

W XX w. doktryna Darby’ego została spopularyzowana w Ameryce przez Cyrusa Scofielda. Scofield nauczał nawet, że modlitwa „Ojcze nasz” jest żydowską modlitwą i chrześcijanie nie powinni się nią modlić. W 1909 r. powstała Biblia Scofielda, która została rozpowszechniona w amerykańskich seminariach biblijnych. Ameryka eksportowała dyspensacjonalizm do innych krajów przez komentarze biblijne, a także przez kulturę masową, ostatnio nawet przez Hollywood. W efekcie dyspensacjonalizm jest teraz dominującym poglądem w ewangelicznym chrześcijaństwie.

Dyspensacjonalna nauka o czasach ostatecznych

Głównym założeniem dyspensacjonalizmu jest to, że Bóg ma całkowicie oddzielny plan dla Izraela i dla Kościoła. Izrael nie skorzystał z okazji przyjęcia Mesjasza podczas Jego pierwszego przyjścia i dlatego okres mesjańskiego królestwa na ziemi izraelskiej został odwleczony w czasie. Teraz żyjemy w dyspensacji Kościoła. Dyspensacja Kościoła głównie dotyczy duchowych obietnic Bożych dla wszystkich wierzących, ale Bóg zawarł swoje przymierze odnośnie swojego Królestwa tylko z Izraelem. Kiedy Chrystus powróci po swój Kościół na ziemi pozostaną tylko wrogowie Chrystusa. Większość z nich zostanie zabita podczas plag Bożych, ale większość Żydów nawróci się na wiarę w Chrystusa. Następnie po siedmiu latach Wielkiego Ucisku Chrystus powróci ze swoją Oblubienicą (Kościołem) na wesele Baranka i ustanowi Tysiącletnie Królestwo w ziemi Izraela. Żydzi, którzy nawrócą się w czasie Wielkiego Ucisku przed powrotem Chrystusa, nie będą jednak wchodzić w skład Kościoła Chrystusa. Wychodzi więc na to, że na ziemi będą dwa ludy Boże – nawróceni Żydzi oraz Kościół.

Teologia reformowana

Teologowie reformowani nauczają, że Bóg ma tylko jeden lud. Na dowód tego argumentują oni, że apostoł Paweł użył porównania do jednego szlachetnego drzewa oliwnego oraz jednego dzikiego. Drzewem szlachetnym jest lud Boży. Dzikim drzewem oliwnym jest natomiast świat pogański. Niewierzący Izraelici zostali odcięci od szlachetnego drzewa, a w ich miejsce zostali wszczepieni poganie, którzy uwierzyli w Chrystusa. Kiedy Żydzi uwierzą w Chrystusa, zostaną z powrotem wszczepieni do tego samego drzewa.

„Ale i oni, jeżeli nie będą trwali w niewierze, zostaną wszczepieni, gdyż Bóg ma moc wszczepić ich ponownie.  Bo jeżeli ty, odcięty z dzikiego z natury drzewa oliwnego, zostałeś wszczepiony wbrew naturze w szlachetne drzewo oliwne, o ileż pewniej zostaną wszczepieni w swoje drzewo oliwne ci, którzy z natury do niego należą”. Rzymian 11, 23-24

Jak widzimy z powyższego fragmentu nie ma tu mowy o dwóch szlachetnych drzewach oliwnych, a o jednym. Teologowie reformowani wyciągają z tego wniosek, że jest tylko jeden lud Boży, a Kościół jest drzewem do którego wszczepieni są zarówno wierzący wywodzący się z Izraela jak i z pozostałych narodów świata. Nie ma osobnego drzewa, które nie byłoby Kościołem, a tylko Izraelem. Zatem Kościół pozostanie na ziemi do czasu Powrotu Chrystusa i nie będzie oddzielnego programu dla Izraela. Chrystus ma tylko jedną Oblubienicę, a jest nią Kościół.

Ponieważ Chrystus ma tylko jeden lud, Bóg nie ma oddzielnych programów dla Izraela i dla Kościoła. Nie ma zatem potrzeby na pochwycenie przed Uciskiem.

Teologowie reformowani odrzucają zatem pochwycenie przed Uciskiem. W teologii reformowanej wyróżnia się różne poglądy odnośnie powtórnego powrotu Chrystusa. Według premilenializmu historycznego Chrystus powróci przed okresem Tysiącletniego Królestwa, a według amilenializmu oraz postmilenializmu Chrystus powróci po tym okresie. To co łączy wszystkie te poglądy to fakt, że Chrystus powróci tylko raz (a nie raz po Kościół, a raz do Żydów). Nadzieją reformowanych chrześcijan nie jest to, że unikniemy ucisku, ale to, że Chrystus powróci po swój lud, swoją Oblubienicę i nagrodzi ją za jej wierność.

Tak pisał reformowany kaznodzieja baptystyczny Charles Spurgeon o powrocie Chrystusa na ziemię:

„Kiedy będziemy przechodzić pośród ludzi w ten ostatni wielki dzień ze spokojem i pogodą ducha ludzie będą zdumieni. Zapytają nas: „Jak to możliwe, że jesteście tak radośni? Jesteśmy pełni trwogi, a nasze przerażenie zatrzymuje nasze serca”. A my wtedy zaśpiewamy nasz hymn ślubny, naszą pieśń weselną: „Pan przyszedł! Pan przyszedł! Alleluja!” Płonąca ziemia będzie pochodnią, która oświetli weselną procesję; niebiosa będą drżeć jakby były poruszane przez tańczące anioły na chwalebnych godach, a gwałtowny huk i uderzenia żywiołów będą tylko pomagać nam wykrzykiwać chwałę sprawiedliwemu i straszliwemu Bogu, który jest naszą niezmierną radością”.

„The Joyful Anticipation of the Second Advent”

Ten pogląd jest zgodny z nauczaniem apostoła Pawła:

„Przez wiele ucisków trzeba nam wejść do Królestwa Niebieskiego”. Dz 14, 22.

Poglądy na zbawienie

Według wielu dyspensacjonalistów nawrócony człowiek nie musi być uczniem Pana Jezusa. Bogaty młodzieniec, który nie chciał naśladować Jezusa, bo miał wiele majątku zdaniem niektórych dyspensacjonalistów był nawróconym człowiekiem, bo twierdził, że wierzy w Boga i przestrzega Jego przykazań. Ale Jezus wyraźnie daje nam do zrozumienia, że ów młodzieniec nie może wejść do Królestwa Bożego:

„A nadto powiadam wam: Łatwiej wielbłądowi przejść przez ucho igielne niż bogatemu wejść do Królestwa Bożego”. (Mateusza 19, 24)

Teologowie reformowani od zawsze nauczali, że chociaż zbawienie jest z łaski przez wiarę, to prawdziwe nawrócenie zawsze idzie w parze z przynoszeniem owocu wiary. Na szczęście są też dyspensacjonaliści, którzy mają reformowane poglądy w kwestii zbawienia. Jednym z nich jest John MacArthur. Wydawca książki MacArthura „Ewangelia według Jezusa” tak opisuje treść tej książki:

Ta wersja „ewangelii”, która obecnie stała się modna, jest w swej istocie fałszywą nadzieją, gdyż obiecuje ludziom dziedzictwo w odwiecznym i nieskończonym Życiu bez wzywania ich do pokuty i zerwania z nieposłuszeństwem wobec Boga. Główną jej metodą jest zachęcanie ludzi do uznania Jezusa osobistym Zbawicielem, bez głoszenia konieczności poddania się Mu jako PANU. Nowoczesna „ewangelia” obiecuje zbawienie od piekła, jednak nic nie mówi o porzuceniu grzechu i niesprawiedliwości. Oferuje fałszywe bezpieczeństwo ludziom, którzy ciałem i duszą lgną do światowych wzorców, jednocześnie gardząc uświęceniem życia. Ta „ewangelia” oddziela wiarę od wierności i posłuszeństwa PANU. Jej nauczanie sugeruje, że intelektualne „pojednanie się” z Bogiem jest równoważne posłuszeństwu Prawdzie. Jednak nie to jest istotą przesłania Ewangelii głoszonej przez Jezusa. 

Podsumowanie

Teologia Reformowana stoi w sprzeczności z głównym trendem ewangelicznego kościoła w Polsce, w której przeważa arminianizm i dyspensacjonalizm. Jednak moim zdaniem Biblia potwierdza słuszność teologii reformowanej. Bóg ma tylko jeden lud Boży (czyli Kościół), zbawienie jest z łaski przez wiarę, ale zawsze wydaje owoce nawrócenia, a gdy Chrystus powróci, to już nie będzie „drugiej szansy na zbawienie”, jak naucza dyspensacjonalizm.